Domeny internetowe a znaki towarowe – o czym warto pamiętać?

Rejestracja domeny internetowej nie daje ci absolutnie żadnych praw własności intelektualnej do samej nazwy, dlatego zawsze musisz równolegle zastrzec swój znak towarowy w odpowiednim urzędzie patentowym. Domeny internetowe a znaki towarowe – o czym warto pamiętać w pierwszej kolejności? Pamiętaj, że rynkowa zasada „kto pierwszy, ten lepszy” dotyczy tylko opłacenia abonamentu u rejestratora, a prawowity właściciel zarejestrowanego znaku towarowego może w każdej chwili prawnie odebrać ci adres WWW, jeśli narusza on jego interesy komercyjne.

Większość początkujących przedsiębiorców żyje w groźnej iluzji. Kupują adres z końcówką .pl za kilkanaście złotych. Stawiają stronę. Drukują wizytówki. Sądzą, że mają nazwę na własność. To błąd. Błąd, który kosztuje utratę całego dorobku firmy. Domena to zaledwie dzierżawa technicznego ciągu znaków w systemie DNS. Prawo do marki rodzi się zupełnie gdzie indziej. Tworzy się je poprzez formalne uzyskanie prawa ochronnego na znak towarowy w Urzędzie Patentowym RP lub na szczeblu unijnym w EUIPO.

Czy rejestracja domeny daje prawo do znaku towarowego?

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Wykupienie adresu internetowego w firmie hostingowej to zwykła umowa cywilnoprawna o świadczenie usług. NASK, czyli polski operator rejestru domen, nie bada, czy masz prawo do nazwy, którą właśnie wpisałeś w wyszukiwarkę wolnych adresów. System przyjmuje opłatę i przypisuje domenę do twojego konta. Tyle. Żadnej weryfikacji kolizji z prawami osób trzecich.

Znak towarowy to zupełnie inna liga prawna. To monopol na używanie danej nazwy lub logo w konkretnej branży. Aby go zdobyć, musisz przejść procedurę urzędową, wnieść opłaty i odczekać okres sprzeciwowy. Zastrzeżenie nazwy daje ci potężny oręż. Możesz blokować konkurencję. Możesz zakazać im używania podobnych nazw. Masz twardy dowód w ręku na wypadek sporu.

Miałem u siebie w biurze taką sytuację w zeszły wtorek. Przyszli chłopaki z agencji interaktywnej z warszawskiego Mokotowa. Wpakowali bez mała prawie pięćdziesiąt tysięcy złotych w branding nowej platformy do fakturowania. Kupili świetną domenę. Zrobili koszulki, postawili infrastrukturę. A potem przyszedł list z kancelarii prawnej z Niemiec. Okazało się, że dokładnie ta sama nazwa jest od pięciu lat chroniona w europejskim urzędzie dla oprogramowania finansowego. Musieli zaorać cały projekt i zacząć od zera. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że ludzie nagminnie mylą operatorów technicznych z urzędami przyznającymi monopol prawny.

Zderzenie tych dwóch światów rodzi konflikty. Masz domenę, ale ktoś inny rejestruje znak. Albo masz znak, a konkurent złośliwie podkupuje twoją domenę. Kto wygrywa w sądzie? To zależy od chronologii wydarzeń i intencji stron.

Kto ma pierwszeństwo w sporze o domenę internetową?

Rozstrzyganie sporów domenowych opiera się na analizie złej wiary i pierwszeństwa w używaniu nazwy w obrocie gospodarczym. Sam fakt posiadania znaku towarowego nie gwarantuje automatycznego odebrania domeny komuś, kto zarejestrował ją wcześniej. Z drugiej strony, późniejsze zastrzeżenie znaku w urzędzie nie pozwala na bezkarne szantażowanie wieloletniego abonenta adresu WWW.

Sądy polubowne badają następujące elementy:

• Czy abonent domeny ma do niej jakiekolwiek uzasadnione prawa lub interesy. Jeśli człowiek o nazwisku Jan Kowalski rejestruje domenę kowalski.pl, ma do tego pełne prawo, nawet jeśli istnieje wielka korporacja „Kowalski S.A.” posiadająca znak towarowy. Prawo do nazwiska jest silne.
• Czy domena została zarejestrowana i jest używana w złej wierze. To jest sedno większości spraw. Zła wiara występuje, gdy ktoś kupuje adres wyłącznie po to, by odsprzedać go właścicielowi znaku z ogromnym zyskiem. Albo gdy celowo generuje ruch na stronie, wprowadzając klientów w błąd co do powiązań z prawdziwą marką.
• Datę rozpoczęcia używania oznaczenia na rynku. Czasami firma działa latami bez rejestracji znaku (tzw. znak powszechnie znany). Wypracowuje renomę. Konkurent widzi ten sukces, pędzi do urzędu patentowego, rejestruje znak słowny i próbuje odebrać domenę. Sąd zazwyczaj staje w obronie pierwotnego twórcy biznesu, powołując się na przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
• Stopień podobieństwa i ryzyko konfuzji. Oceniane jest to, czy przeciętny internauta może pomylić stronę abonenta z oficjalnym serwisem właściciela marki.

Światowa Organizacja Własności Intelektualnej rozpatruje grubo ponad pięć tysięcy takich spraw rocznie. W zdecydowanej większości wygrywają właściciele znaków, bo naruszenia są bezczelne i ewidentne. Szantażyści domenowi liczą na szybki zarobek i brak determinacji po stronie firm.

Jak działa cybersquatting i jak się przed nim bronić?

Cybersquatting to patologia internetu. Polega na celowym przechwytywaniu i rejestrowaniu domen odpowiadających nazwom znanych firm, z premedytacją i w celu wymuszenia okupu. Proceder ten przybiera różne formy.

Najgorszą z nich jest typosquatting. Złodziej rejestruje domeny z popularnymi literówkami. Prowadzisz sklep pod adresem superbuty.pl. Ktoś kupuje ssupebuty.pl albo superbutty.pl. Stawia tam stronę łudząco podobną do twojej. Przechwytuje ruch. Czasami kradnie dane logowania klientów. Innym razem wyświetla na tej stronie reklamy twojej bezpośredniej konkurencji.

Obrona przed tym zjawiskiem wymaga brutalnej asertywności rynkowej. Zrób to od razu:

• Zastrzeż znak towarowy słowny. To twoja tarcza. Mając dokument z urzędu, możesz wysłać wezwanie do zaprzestania naruszeń i żądać wydania domeny.
• Kup defensywnie główne literówki własnej nazwy. Koszt kilkudziesięciu złotych rocznie za utrzymanie kilku dodatkowych domen to nic w porównaniu z kosztami prawników.

Nie czekaj, aż konkurencja to ZROBI za ciebie. Zabezpiecz warianty z myślnikiem i bez myślnika. Jeśli działasz w Polsce, trzymaj domenę .pl i .com.pl. Jeśli wychodzisz za granicę, wykupuj lokalne rozszerzenia w krajach docelowych przed startem kampanii marketingowych. Potem będzie za późno.

Gdzie zgłosić kradzież nazwy firmy w internecie?

Zapomnij o zwykłych sądach cywilnych. Procesy trwają tam latami, sędziowie często nie rozumieją technicznych niuansów działania infrastruktury sieciowej, a koszty rosną w zastraszającym tempie. Odzyskiwanie adresów realizuje się poprzez arbitraż.

W Polsce właściwym miejscem jest Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji (PIIT). Zajmuje się on wyłącznie końcówkami .pl. Procedura jest szybka, pisemna i ostra.

Dla domen globalnych (takich jak .com, .net, .org) obowiązują zasady UDRP. Skargi składa się najczęściej do Centrum Arbitrażowego i Mediacji przy WIPO w Genewie. Wszystko odbywa się elektronicznie.

Zanim jednak wyślesz wniosek, zrób zrzuty ekranu. Zabezpiecz dowody. Złodzieje domen potrafią w godzinę po otrzymaniu pisma prawniczego zdjąć ze strony kompromitujące treści i udawać, że planowali tam otworzyć bloga o hodowli jedwabników. Musisz mieć twardy zapis z serwera i archiwum web, pokazujący, jak adres był wykorzystywany do naruszania twojej marki.

Ile kosztuje odzyskanie domeny przez sąd polubowny?

Koszty arbitrażu są ustandaryzowane i zależą od liczby spornych nazw oraz wybranego trybu orzekania (jeden arbiter czy panel trzyosobowy). To inwestycja w odzyskanie własności.

Pamiętaj, że wyrok sądu polubownego stwierdza jedynie, czy abonent naruszył twoje prawa. Sąd nie zasądza odszkodowań finansowych za utracone zyski. Jego główną i jedyną mocą jest wydanie decyzji, na podstawie której operator techniczny (np. NASK) automatycznie rozwiąże umowę z piratem i pozwoli tobie przejąć ten adres. To egzekucja w czystej postaci.

Domeny internetowe a znaki towarowe – o czym warto pamiętać budując strategię marki?

Wybór nazwy dla biznesu to operacja prawna, a nie tylko burza mózgów w dziale marketingu. Wymyśliliście genialną nazwę. Sprawdzacie dostępność domeny. Jest wolna. Kupujecie. To standardowy, wadliwy proces, który generuje problemy.

Prawidłowa ścieżka wygląda odwrotnie. Najpierw wymyślacie nazwę. Potem wchodzicie do darmowych baz urzędów patentowych. Wpisujecie to słowo w wyszukiwarkę TMview albo e-Search Plus. Szukacie kolizji w interesujących was klasach towarowych (tzw. Klasyfikacja Nicejska). Jeśli jest czysto, dopiero wtedy kupujecie domenę i natychmiast składacie wniosek o rejestrację znaku.

Znak towarowy chroni cię w określonym sektorze gospodarki. Prawo to nie jest absolutne dla wszystkich branż. Oznacza to, że mogą istnieć dwie firmy o nazwie „Sokół”. Jedna produkuje rowery, druga piecze chleb. Obie mogą mieć zastrzeżony znak towarowy w swoich klasach. Problem pojawia się w sieci, bo domena sokol.pl jest tylko jedna. W takich przypadkach o prawach do adresu WWW decyduje zazwyczaj chronologia rejestracji domeny, o ile żadna ze stron nie dopuszcza się nieuczciwej konkurencji.

Zabezpiecz się prawnie już dzisiaj. Zaloguj się teraz do swojego rejestratora i sprawdź, czy masz wykupione warianty defensywne swojej domeny. Potem wejdź na stronę urzędu patentowego i zobacz, czy ktoś już nie położył ręki na twojej nazwie. Działaj.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Czy rejestracja domeny daje prawo do znaku towarowego?
  Nie. Rejestracja domeny to jedynie umowa techniczna z operatorem na dzierżawę adresu internetowego. Nie daje ona żadnych praw własności intelektualnej ani monopolu na używanie nazwy. Aby chronić markę prawnie, należy zarejestrować znak towarowy w urzędzie patentowym.
• Co to jest cybersquatting?
  Cybersquatting to zjawisko polegające na celowym rejestrowaniu domen internetowych zawierających cudze znaki towarowe lub nazwy znanych firm w złej wierze, najczęściej w celu odsprzedania ich prawowitym właścicielom za zawyżoną cenę lub czerpania korzyści z pomyłek internautów.
• Gdzie rozwiązać spór o polską domenę .pl?
  Spory dotyczące domen z końcówką .pl rozwiązuje się najszybciej w Sądzie Polubownym ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji (PIIT). Procedura jest arbitrażowa i pozwala na odebranie domeny naruszycielowi bez udziału powszechnych sądów cywilnych.
• Jak sprawdzić, czy nazwa firmy jest już zastrzeżona?
  Nazwę można sprawdzić bezpłatnie w oficjalnych internetowych bazach urzędów patentowych. Dla Polski jest to wyszukiwarka Urzędu Patentowego RP (UPRP), a dla całej Unii Europejskiej baza e-Search Plus prowadzona przez EUIPO. Warto też korzystać z globalnej bazy TMview.
• Kto wygrywa spór o domenę, jeśli istnieją dwie firmy o tej samej nazwie w różnych branżach?
  Jeśli obie firmy posiadają prawa do znaku towarowego w zupełnie różnych klasach towarowych (np. jedna produkuje buty, a druga oprogramowanie) i żadna nie działa w złej wierze, zazwyczaj prawo do utrzymania domeny ma ta firma, która jako pierwsza zarejestrowała adres internetowy u operatora.
• Czy Sąd Polubowny przyznaje odszkodowania za kradzież domeny?
  Nie. Zadaniem sądu polubownego (np. przy PIIT) jest wyłącznie orzeczenie, czy abonent domeny naruszył prawa powoda. Wyrok skutkuje rozwiązaniem umowy z naruszycielem i przekazaniem domeny prawowitemu właścicielowi. O ewentualne odszkodowania finansowe należy walczyć w sądach powszechnych.

Bibliografia

1. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej – https://uprp.gov.pl
2. Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy PIIT – https://www.piit.org.pl
3. Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) – https://www.wipo.int
4. Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) – https://euipo.europa.eu
5. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK) – https://www.nask.pl