Kolory są tak fundamentalnym składnikiem naszego życia, że rzadko zastanawiamy się nad istotą tego zagadnienia. Zaczynamy je analizować dopiero, gdy przyjdzie nam stworzyć „dzieło”, którego jednym z parametrów jest kolor.
Staramy się przewidzieć jak użyte barwy zostaną odebrane przez widza, jak wpłynął na ocenę przedmiotu, jak je dobrać by stanowiły harmonijną całość, jak wydobyć dzięki akcentom kolorystycznym istotne treści. Pytania te dla osób, które urodziły się z wyczuciem koloru mogą wydać się banalne, ale niestety nie wszyscy posiadają ową intuicyjną umiejętność doboru barw. Zacznijmy zatem od początku.
Czym jest barwa, krótki rys historyczny
Od kiedy człowiek odkrył jak magnetyczną moc posiada przedstawianie rzeczywistości za pomocą kreski i barwy zaczął się zastanawiać w jaki sposób łączyć kolory aby podnieść atmosferę, ekspresję swojej pracy. Zauważył, że niektóre kolory uspokajają, inne wprowadzają dynamizm, niepokój. Od najdawniejszych czasów człowiek starał się także zbadać przyczyny barwnego widzenia przedmiotów. W XVII wieku fizyka podjęła temat światła, co częściowo wyjaśniło zagadnienie koloru. Zwieńczeniem tych prac była potwierdzona doświadczeniem publikacja Newtona „Nowa teoria światła i barw” z 1728 roku. Odkrycie to dotyczyło rozszczepienia światła w pryzmacie, co w efekcie dawało barwy widma: granatową, niebieską, zieloną, żółtą, czerwoną i purpurową. Doświadczenie to potwierdziło, że barwy są cechą światła, nie przedmiotów które je załamują.
Niecałe sto lat później dokonano kolejnego ważnego odkrycia. Przeprowadzono doświadczenie mające na celu wyłonienie barw podstawowych. Rzucono w jednym miejscu światła barw w sześciu kolorach widma, dzięki czemu uzyskano światło białe. Następnie wygaszono trzy z nich, zostawiając tylko smugi w barwach: granatowej, zielonej i czerwonej, co doprowadziło do tego samego efektu. W ten sposób wyłoniły się barwy 
podstawowe. (Należy tu jednak zaznaczyć, że barwy te zmieniają się w przypadku mowy o pigmentach farb, gdyż kolory podstawowe w tym wypadku to: niebieski, żółty i czerwony. Natomiast ich połączenie doprowadzi do powstania czerni). Podsumowując: Barwa jest cechą światła, jej kolor zależy od długości fal świetlnych. Rozciągają się one między 380 a 720 nanometrami, dając w efekcie widmo od fioletu (najkrótsza) do czerwieni (najdłuższa wiązka swiatła). Dzięki temu odkryciu nadano trzy cechy barwy: jakość (zależna od długości fal świetlnych, jest tym, co powszechnie uważamy za kolor), jasność (zależy od amplitudy drgań fal świetlnych, określana mianem waloru), nasycenie (zależne od kształtu fal świetlnych, określa intensywność poszczególnych barw).
Jednak światło na nic by się przydało, gdyby nie odpowiednia umiejętność postrzegania ludzkiego oka. W drodze ewolucji zostaliśmy obdarzeni narządem wzroku, co umożliwiło nam widzenie barwne. Odpowiada za to siatkówka oka, która odpowiednio interpretuje widziane światło. Jedną z cech ludzkiego oka, jest łączenie blisko położonych drobnych elementów kolorystycznych, np. sąsiadująca ze sobą żółć i błękit, z dalszej odległości będą postrzegane jako jedna płaszczyzna mająca kolor zielony. Właściwość tą wykorzystuje się szczególnie w technikach mozaiki, malarstwa pointylistycznego oraz kompresji jpg (kompresja ta opiera się na redukowaniu kolorów przejściowych, w celu zmniejszenia wielkości pliku, wykorzystując jako metodę wyrównania brakujących tonów mieszanie partytywne zachodzące w ludzkim oku).
Parametry i podział barw
Barwy tworzą trzy podstawowe grupy:
Kolory chromatyczne
Należą do tej grupy kolory zasadnicze (zwane pierwszymi lub elementarnymi): czerwony, pomarańcz, żółty, zielony, niebieski, fioletowy.
Zwyczajowo dzieli się tą grupę na barwy podstawowe: czerwony, żółty i niebieski, z których otrzymujemy barwy pochodne (powstałe na skutek wymieszania dwóch barw podstawowych): pomarańczowy, zielony oraz fioletowy. Pochodne dwóch barw podstawowych nazywamy kolorami czystymi, większej ilości-kolorami złamanymi.
Kolory leżące na przeciwko siebie w kołowym schemacie widma optycznego, nazywamy dopełniającymi lub komplementarnymi. Łączymy je w parach:
czerwony i zielony,
pomarańcz i niebieski,
żółty i fioletowy.
Kolory achromatyczne (czyli neutralne lub obojętne)
Należą do nich czerń, biel i szarości.
Brązy
Kolory a strony www
Jak już wspomniałam wyżej, możemy się urodzić z darem intuicyjnego łączenia barw lub nie. Są jednak pewne zasady, dzięki którym nie posiadając nawet specjalnie wyrafinowanego talentu kolorystycznego utworzymy z projektu harmonijną, wysmakowaną całość.
Od kiedy powstało malarstwo, pierwsi twórcy zauważyli, że kolor sam w sobie nie istnieje. Dopiero w zetknięciu z innymi zyskuje on charakterystyczne cechy. Podobnie zmienia się jego oddziaływanie na widza. Mówiąc zatem o kolorze należy pamiętać, że zmienia się on w zależności od sąsiedztwa innych barw.
Harmonię najłatwiej uzyskać w dwojaki sposób:
– łącząc kolory zbliżone do siebie (może to być ta sama tonacja, może to być niedalekie położenie na kole barw np. czerwień i pomarań)
– łącząc kolory dopełniające (uzyskujemy w ten sposób kontrast)
W przypadku pierwszego sposobu, należy uważać kiedy łączymy barwy o tej samej tonacji, gdyż projekt może się bardzo szybko stać monochromatyczny i mdły. W przypadku drugiego sposobu należy uważać na zbyt dużą ilość stosowanych w ten sposób kontrastów, aby praca nie zamieniła nam się w jarmarczny obrazek który przytłacza ilością kolorów.
Przystępując do realizaji naszej pracy nie można zapominać o różnorodnym odziaływaniu kolorów na samopoczucie oglądającego. Współczesne badania dowiodły to, co artyści stosują już od wieków starając się intuicyjnym doborem barw wywołać określony efekt na widzu. W tym wypadku można polegać na swoich odczuciach konkretnego koloru, gdyż związki między barwą a emocjami jakie wywołuje jest bardzo silnie zakorzenione w naszej psychice.
Tak np. zielony kojarzy nam się z wypoczynkiem, relaksem, rozluźnieniem, czerwony to kolor wywołujący w nas energię, pobudzenie. W zależności od tego co chcemy przekazać w pracy, powinniśmy dobierać kolory wykorzystując ich przesłanie w warstwie emocjonalnej. Kiedy tworzymy stronę na temat flamenco uzasadnieniem będzie jej czerwona szata graficzna, natomiast trudno sobie wyobrazić stronę zakładu pogrzebowego w tych barwach.
Jest to naturalnie pewne uproszczenie, ale nie należy zapominać o tym, że klient zwiedzając internet wyrabia sobie pogląd na temat profesjonalnego wyglądu strony. Dlatego często serwisy branżowe operują podobną kolorystyką, gdyż jest to dodatkowym identyfikatorem prowadzonych usług. Ponadto strony w łagodnej tonacji barwnej, szczególnie niebieskiej wywołują w czytelniku zaufanie i chęć korzystania z takiego serwisu.
Źródła:
S. Popek, Barwy i psychika, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001
Słownik terminów plastycznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990.
