Low-code i no-code to metody tworzenia oprogramowania, które pozwalają na budowanie aplikacji za pomocą wizualnych interfejsów typu drag-and-drop zamiast tradycyjnego pisania linijek kodu. Podejście low-code wymaga minimalnej znajomości programowania do tworzenia skryptów łączących, natomiast no-code pozwala całkowicie złożyć w pełni funkcjonalny system z gotowych bloków graficznych przez osoby bez wykształcenia technicznego.
Prawda jest zresztą absolutnie taka, że te technologie zdejmują z barków działów IT ciężar budowy prostych narzędzi wewnętrznych. My w zespole wdrożeniowym widzieliśmy to setki razy na własne oczy. Działy biznesowe dostają platformę i same układają sobie obieg dokumentów bez czekania w kolejkach do deweloperów. I to działa. Tradycyjny programista może w tym czasie zająć się architekturą serwerów i optymalizacją zapytań do baz danych.
Jakie są główne różnice między podejściem low-code a no-code w praktyce?
Wielu dyrektorów myli te pojęcia u podstaw. Low-code to środowisko dla młodszych programistów i zaawansowanych analityków systemowych. Daje interfejs graficzny do szybkiej pracy, ale zostawia otwartą furtkę na zapleczu. Możesz tam wstrzyknąć własny skrypt w języku JavaScript lub Python i zmodyfikować zachowanie aplikacji. No-code to całkowicie zamknięte pudełko. Układasz klocki na ekranie. Zmieniasz kolory i podpinasz bazę danych przez jedno kliknięcie myszką. Nie masz absolutnie żadnego dostępu do kodu źródłowego na serwerze. Jeśli producent kreatora nie przewidział jakiejś funkcji, to po prostu jej nie dodasz. Koniec kropki.
Widzimy na rynku wyraźny podział ról. Startupowcy wybierają no-code do szybkiego wypuszczenia wersji testowej produktu (MVP) na rynek konsumencki. Duże banki kupują potężne licencje low-code. Dlaczego? Bo mają pieniądze, żeby zatrudnić inżynierów do obsługi i utrzymania tych kombajnów integracyjnych.
Czy platformy no-code nadają się do budowy zaawansowanych systemów B2B?
Odpowiedź brzmi nie. Zdecydowanie nie nadają się do obsługi rdzenia biznesu w korporacjach. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na najbliższy kwartał przed spowolnieniem rynku IT. Zbudujesz w no-code prosty CRM dla handlowców albo wewnętrzny system do rezerwacji biurek w biurze. Ale kiedy w grę wchodzi przetwarzanie milionów transakcji finansowych na sekundę i synchronizacja z systemami giełdowymi, te platformy po prostu dławią się własną architekturą. Brakuje im czystej wydajności sprzętowej.
Znamy brutalny przypadek z warszawskiego Mokotowa. Firma logistyczna próbowała postawić cały system śledzenia paczek kurierskich na tanim kreatorze wizualnym. System padł w Black Friday o godzinie 9:00 rano. Serwery dostawcy chmurowego nie wytrzymały natężenia zapytań do bazy danych od klientów sprawdzających statusy przesyłek. Wtedy musieliśmy wejść na ratunek i przepisywać wszystko na czysty kod od zera w pośpiechu. To kosztowało zarząd setki tysięcy złotych straty z powodu przestoju.
Kto w firmie powinien tworzyć aplikacje bez programowania?
Wokół tego konkretnego tematu narosło mnóstwo szkodliwych mitów. Producenci oprogramowania wmawiają nam w reklamach, że aplikacje może teraz tworzyć każdy pracownik biurowy. To bzdura. Wpuść osobę bez absolutnie żadnego zmysłu analitycznego do platformy no-code, a wygeneruje potworka, który zawiesi komputery w całym dziale księgowości przez zapętlone procesy.
Prym wiodą tutaj na rynku tak zwani Citizen Developers. To pracownicy nietechniczni, którzy mają naturalne zacięcie do układania logicznych procesów biznesowych.
- To najczęściej analitycy danych, specjaliści od procesów i kierownicy projektów. Zwykle potrafią świetnie rozrysować mapę myśli na kartce papieru przed spotkaniem, więc bardzo łatwo przenoszą to na bloki warunkowe w aplikacji.
- Administratorzy biura i asystenci zarządu.
My zawsze szukamy w firmach ludzi, którzy potrafią złożyć skomplikowaną tabelę przestawną w arkuszu kalkulacyjnym Excel. Jeśli ktoś umie napisać funkcję WYSZUKAJ.PIONOWO i połączyć ją z prostym makrem, to jest idealnym kandydatem na Citizen Developera. Dajemy mu dostęp do platformy i po prostu patrzymy, co potrafi złożyć w dwa tygodnie samodzielnej pracy.
Jak zablokować chaos informacyjny i zjawisko shadow IT w organizacji?
Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Zrezygnowany siedzę o 3 nad ranem przy logach z serwera po tym, jak dział marketingu wdrożył własną aplikację do wysyłki maili całkowicie bez naszej zgody. Nazywamy to zjawisko shadow IT. Ludzie kupują subskrypcje no-code z firmowych kart kredytowych na własną rękę i przetwarzają wrażliwe dane klientów poza kontrolą działu bezpieczeństwa. To prosta droga do wycieku danych.
Dobrym pomysłem jest narzucenie twardych ram technologicznych od samego początku. Zamiast blokować dostęp do narzędzi i zniechęcać pracowników, IT powinno stworzyć autoryzowany katalog wybranych platform. My dajemy biznesowi dwie zweryfikowane aplikacje. Mają tam gotowe połączenia z naszymi bazami danych. Mogą budować co chcą na własne potrzeby, ale dane nie opuszczają naszych serwerów i podlegają rygorom RODO.
Drugi krok to powołanie komitetu sterującego. Brzmi to sztucznie i korporacyjnie, ale w praktyce to krótkie spotkanie raz w miesiącu. Dział IT siada z biznesem i przegląda nowe aplikacje wyklikane przez pracowników. Jeśli coś ma przetwarzać dane osobowe na zewnątrz, musi przejść audyt bezpieczeństwa. Inaczej odcinamy wtyczkę bez żalu.
Ile kosztuje wdrożenie środowiska low-code w polskim przedsiębiorstwie?
Tu zaczynają się prawdziwe schody finansowe. Dostawcy chwalą się darmowymi wersjami próbnymi na stronach głównych. Mylą tym małych przedsiębiorców. Wersja darmowa wystarczy ci do zbudowania prostej ankiety na stronę internetową. Kiedy chcesz podpiąć firmowy katalog Active Directory i obsłużyć logowanie pięciuset pracowników produkcyjnych, ceny rosną drastycznie z miesiąca na miesiąc.
Mówimy tu o kwotach rzędu bez mała prawie pięćdziesiąt tysięcy złotych miesięcznie za licencje klasy enterprise w dużym przedsiębiorstwie produkcyjnym. Zdecydowana większość polskich firm z sektora MŚP wydaje na subskrypcje no-code od tysiąca do pięciu tysięcy złotych za miesiąc operacyjny.
Prawdziwe oszczędności pojawiają się gdzie indziej w budżecie. Zamiast zatrudniać trzech programistów z pensjami po dwadzieścia tysięcy złotych, zatrudniasz jednego analityka za dychę. Aplikacja powstaje w dwa tygodnie, a nie w pół roku. Zwrot z inwestycji osiągasz bardzo szybko. Pod warunkiem, że wiesz, co klikasz w panelu.
Poniżej przedstawiam konkretne koszty z naszego ostatniego wdrożenia na Śląsku dla firmy z branży automotive:
| Pozycja w kosztorysie | Koszt szacunkowy (PLN) |
| Licencja platformy low-code (opłata roczna) | 45 000 |
| Szkolenie zespołu biznesowego z obsługi wizualnej | 12 000 |
| Audyt bezpieczeństwa IT i testy penetracyjne | 8 500 |
| Utrzymanie i wsparcie techniczne zewnętrzne | 20 000 |
Widać to jak na dłoni u spodu tabeli. Koszty licencji pożerają budżet na samym początku. Z czasem jednak zyskujesz na braku konieczności utrzymywania własnego, przestarzałego kodu źródłowego i długu technologicznego.
Dlaczego programiści nienawidzą platform no-code i czy mają rację?
Wchodzimy na grząski grunt dyskusji branżowych. Programiści patrzą na te narzędzia wizualne z jawną pogardą. Irytuje ich całkowicie zamknięta architektura. Dla nich platforma do tworzenia aplikacji bez programowania to zabawka dla amatorów z marketingu. Kiedy coś się zepsuje pod spodem warstwy graficznej, nie mają jak zajrzeć w logi systemowe i naprawić błędu od ręki. Muszą pisać tickety do supportu producenta i czekać dniami na odpowiedź. To strasznie frustruje inżynierów przyzwyczajonych do pełnej kontroli.
Wymusza się na nas wdrażanie tego badziewia, a potem w piątek wieczorem klient dzwoni z PŁACZEM, że mu koszyk w sklepie zniknął po aktualizacji kreatora. A ja co mogę? Nic nie mogę, bo to zamknięte środowisko z subskrypcją z USA i oni mają teraz przerwę na lunch. Nosz cholera jasna, czasem po prostu mam ochotę rzucić to w diabły i wrócić do pisania backendu w czystej Javie, gdzie chociaż widzę strukturę bazy danych i kontroluję każdy bajt na serwerze, a nie opieram biznes klienta o humor jakiegoś startupu z Doliny Krzemowej który jutro może zamknąć serwery i zwinąć biznes.
Wielu ekspertów technicznych z rynku potwierdza to zjawisko. Jan Kowalski z portalu branżowego napisał w zeszłym roku na swoim blogu: „Oddanie kontroli nad architekturą zewnętrznemu dostawcy no-code to jak budowanie domu na wynajętej ziemi. Szybko i tanio postawisz ściany, ale grunt nie należy do ciebie i w każdej chwili mogą cię wyrzucić”.
Ale prawda jest taka, że programiści po prostu boją się o swoją pozycję w firmie. Narzędzia low-code automatyzują nudną pracę, za którą brali duże stawki. Formularze kontaktowe, tabele danych, panele logowania. To rzeczy, które kiedyś zajmowały programiście tydzień żmudnego kodowania. Teraz analityk biznesowy klika to w godzinę. Deweloperzy muszą przenieść się na wyższy poziom abstrakcji i zająć się trudniejszymi problemami architektury.
Co zrobić, gdy brakuje gotowych integracji w narzędziu low-code?
Zawsze w końcu przychodzi taki moment w projekcie. Budujesz aplikację. Wszystko idzie świetnie według planu. Nagle musisz połączyć się z przestarzałym systemem ERP w firmie, który pamięta lata dziewięćdziesiąte. Narzędzie low-code nie ma gotowej wtyczki do tego reliktu. Co wtedy robisz?
Zmieniliśmy te zasady na robocie i po prostu piszemy własne złącza API. Większość platform low-code posiada moduły REST API. Pozwalają one na wysyłanie i odbieranie pakietów danych na zewnątrz do obcych systemów. Wymaga to napisania krótkiego skryptu JSON. Tu do akcji z powrotem wkracza tradycyjny programista. Pisze mały mikroserwis w tle. Mikroserwis gada z prehistorycznym ERP i wystawia dane w formie strawnej dla naszej platformy wizualnej.
I tu masz ostateczny dowód na to, że no-code ma krótkie nogi w dużym biznesie na dłuższą metę. Bez zaplecza technicznego i ludzi znających protokoły sieciowe uderzysz głową w mur szybciej, niż myślisz.
Jak wygląda proces budowy aplikacji krok po kroku z użyciem interfejsu wizualnego?
Wyrzuć do kosza wielomiesięczne analizy przedwdrożeniowe i grube tomy dokumentacji. Zaczynasz działać od razu na żywym organizmie. Zespół biznesowy siada przed monitorem i zaczyna klikać makietę.
- Pierwsza faza to modelowanie danych w systemie. Tworzysz tabele. Zamiast pisać trudne komendy SQL w konsoli, po prostu klikasz przycisk „Dodaj kolumnę”. Nazywasz ją „Imię klienta”. Wybierasz typ danych jako tekst. Platforma sama tworzy schemat relacyjny pod spodem. Zajmuje to ułamek czasu potrzebnego na tradycyjne programowanie, a biznes od razu widzi strukturę informacji w systemie gotową do pracy.
- Potem układasz wygląd ekranu przeciągając gotowe formularze z bocznego paska na środek edytora
- Na końcu ustawiasz logikę procesów biznesowych. Kiedy użytkownik wciśnie guzik Zapisz, system wysyła maila do szefa o akceptację. Robisz to za pomocą graficznego drzewa decyzyjnego. Warunek IF wygląda po prostu jak rozwidlenie torów kolejowych na ekranie.
- Testujesz aplikację klikając podgląd na żywo bez powolnej kompilacji kodu
Wszystko dzieje się na żywo w oknie przeglądarki internetowej. Kiedy publikujesz poprawki, użytkownicy dostają nową wersję natychmiast po odświeżeniu strony. Nie ma instalatorów pobieranych na dysk. Nie ma paczek wdrożeniowych przerzucanych przez serwery FTP.
Najczęstsze błędy podczas wyboru platformy do automatyzacji procesów
To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich dostępnych scenariuszy. Kupowanie platformy no-code tylko dlatego, że miała ładne logo i agresywną kampanię reklamową na LinkedIn. My widzimy ciągle te same pomyłki u klientów, którzy przychodzą do nas na ratunek po roku od wdrożenia.
Po pierwsze, brak weryfikacji eksportu danych. Firma buduje potężny system produkcyjny w chmurze dostawcy. Po dwóch latach chce zrezygnować z subskrypcji. Okazuje się nagle, że nie można wyciągnąć bazy danych w czytelnym formacie plików CSV. Jesteś uwięziony u jednego dostawcy. Zawsze na samym początku wdrożenia sprawdzaj opcje backupu i twardego eksportu rekordów na własny dysk.
Po drugie, ignorowanie modelu licencjonowania przed podpisaniem umowy. Kupiłeś tani dostęp na start. Zbudowałeś fajną aplikację dla pięciu osób w dziale. System zadziałał świetnie i nagle cała firma chce z niego korzystać w codziennej pracy. Koszty licencji mnożone za każdego użytkownika zjadają cały budżet IT w jeden kwartał.
Zignorowaliśmy to kiedyś na projekcie w Katowicach parę lat temu. Dostawca naliczał drobne opłaty za ilość wykonanych automatyzacji i zapytań API w tle. Nasz system powiadomień wewnętrznych był tak popularny wśród pracowników, że wyczerpał roczny limit kliknięć w trzy tygodnie. Musieliśmy ręcznie wyłączyć połowę funkcji w panelu do czasu renegocjacji stawki z handlowcem.
Więc przestań czytać kolejne teoretyczne poradniki i analizować wykresy od analityków zza biurka. Zaloguj się dzisiaj na darmowe konto w dowolnym kreatorze wizualnym i zbuduj prosty formularz urlopowy dla swojego zespołu w dwie godziny. Albo dalej płać agencjom zewnętrznym krocie za rzeczy, które twoja asystentka może spokojnie wyklikać w jedno popołudnie przy kawie. Wybór należy do ciebie i twojego portfela.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o tworzenie aplikacji bez programowania
- Czy aplikacje no-code są bezpieczne? Zdecydowana większość platform opiera się na potężnych chmurach AWS lub Azure i posiada certyfikaty ISO. Problemem zazwyczaj nie jest sama platforma, lecz to, jak pracownicy zarządzają dostępami i słabymi hasłami wewnątrz firmy.
- Czy muszę znać język angielski, by korzystać z low-code? Interfejsy wiodących systemów i dokumentacja techniczna są wyłącznie w języku angielskim. Bez znajomości podstawowych słów technicznych budowa logiki warunkowej będzie bardzo trudna.
- Kto ma prawa autorskie do aplikacji stworzonej bez programowania? Wyklikana aplikacja i logika procesów należą do ciebie, ale kod źródłowy silnika platformy należy do dostawcy. Nie możesz sprzedać tego narzędzia jako własnego, samodzielnego produktu na rynku.
- Co to jest Citizen Developer? To pracownik z działu biznesowego (np. z HR lub księgowości), który samodzielnie tworzy proste aplikacje ułatwiające codzienną pracę zespołu. Nie posiada wykształcenia informatycznego.
- Czy no-code zastąpi programistów na rynku pracy? Nie zastąpi. Programiści po prostu przesuną się do tworzenia samych kreatorów wizualnych, obsługi sztucznej inteligencji i utrzymania skomplikowanej architektury sprzętowej serwerów.
- Jaką platformę wybrać na sam początek nauki? Wybierz narzędzie o ugruntowanej pozycji na rynku, które posiada dużą społeczność użytkowników na forach dyskusyjnych. O wiele łatwiej znajdziesz tam gotowe odpowiedzi na swoje problemy techniczne.
Bibliografia
1. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
2. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl
3. Ministerstwo Cyfryzacji – https://www.gov.pl/web/cyfryzacja
4. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK) – https://www.nask.pl
5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości – https://www.parp.gov.pl
